ฝีในตับเกิดจากอะไร? อาการแบบไหนที่บอกว่าอาจมีฝีในตับ? เป็นแล้วรักษาได้ไหม? อันตรายไหม?

ฝีในตับเป็นภาวะที่หลายคนอาจไม่เคยได้ยินชื่อมาก่อน แต่แท้จริงแล้วเป็นภาวะที่พบได้ไม่น้อยในประเทศไทย โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีโรคประจำตัวบางชนิดหรือมีพฤติกรรมเสี่ยงบางอย่าง อาการเริ่มต้นของฝีในตับมักคลุมเครือและคล้ายกับโรคทางเดินอาหารทั่วไป ทำให้หลายคนไม่ทันสงสัยจนกระทั่งอาการรุนแรงขึ้น บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่สาเหตุที่ทำให้เกิดฝีในตับ อาการที่ควรสังเกต แนวทางการวินิจฉัยและการดูแลรักษา ไปจนถึงผลกระทบหากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการดูแล

ฝีในตับคืออะไร

ฝีในตับ คือภาวะที่มีการติดเชื้อภายในเนื้อตับจนเกิดเป็นถุงหนองสะสมอยู่ในเนื้อเยื่อตับ ร่างกายตอบสนองต่อเชื้อโรคที่เข้าไปในตับด้วยการส่งเซลล์เม็ดเลือดขาวเข้าไปต่อสู้ ทำให้เกิดการทำลายเนื้อเยื่อบริเวณนั้นและกลายเป็นโพรงหนองขึ้นมา ขนาดของฝีอาจมีตั้งแต่เล็กเพียงไม่กี่เซนติเมตรไปจนถึงขนาดใหญ่ที่กินพื้นที่เกือบทั้งกลีบตับ ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการติดเชื้อและระยะเวลาที่ปล่อยไว้ก่อนได้รับการดูแลรักษา

สาเหตุของฝีในตับ

ฝีในตับสามารถแบ่งออกเป็นสองชนิดหลักตามสาเหตุของการติดเชื้อ ซึ่งแต่ละชนิดมีที่มาและแนวทางการดูแลที่แตกต่างกัน

ฝีในตับจากเชื้อแบคทีเรีย

ฝีในตับชนิดนี้พบได้บ่อย เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่เดินทางเข้าสู่ตับผ่านหลายช่องทาง เช่น จากท่อทางเดินน้ำดีที่มีการอักเสบหรืออุดตัน จากกระแสเลือดในกรณีที่มีการติดเชื้อในอวัยวะอื่นแล้วแพร่กระจายมา หรือจากการติดเชื้อในช่องท้องบริเวณใกล้เคียง เช่น ไส้ติ่งอักเสบที่ลุกลาม ผู้ที่มีโรคเบาหวานมักมีความเสี่ยงต่อฝีในตับชนิดนี้มากกว่าคนทั่วไป เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

ฝีในตับจากเชื้อโปรโตซัวหรือฝีจากอะมีบา

ฝีในตับชนิดนี้เกิดจากเชื้ออะมีบา (Entamoeba histolytica) ซึ่งปกติอาศัยอยู่ในลำไส้ใหญ่ ติดต่อผ่านการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกายแล้วสามารถเดินทางผ่านกระแสเลือดไปยังตับและก่อให้เกิดฝีขึ้นได้ พบได้บ่อยในพื้นที่ที่สุขอนามัยด้านอาหารและน้ำยังไม่ดีพอ

*อาการและผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

ปัจจัยเสี่ยงอื่นที่เกี่ยวข้อง

นอกจากสาเหตุหลักสองประการข้างต้น ยังมีปัจจัยเสี่ยงอื่นที่เพิ่มโอกาสการเกิดฝีในตับ เช่น นิ่วในถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดีที่ทำให้เกิดการอุดตันและติดเชื้อ ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจากโรคหรือยาบางชนิด การผ่าตัดบริเวณช่องท้องที่มีภาวะแทรกซ้อน รวมถึงการบาดเจ็บที่ตับจากอุบัติเหตุ

อาการที่บ่งบอกว่าอาจมีฝีในตับ

อาการของฝีในตับในระยะแรกอาจไม่ชัดเจนและคล้ายกับการติดเชื้อทั่วไป ทำให้หลายคนไม่ทันสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับตับ อาการที่ควรสังเกตมีดังนี้

• ไข้สูง มักมีอาการหนาวสั่นร่วมด้วยโดยเฉพาะในฝีจากเชื้อแบคทีเรีย
• ปวดท้องบริเวณชายโครงขวาหรือใต้ลิ้นปี่ อาจปวดร้าวไปที่ไหล่ขวาได้
• เบื่ออาหารและน้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง
• คลื่นไส้อาเจียน ท้องอืด แน่นท้องผิดปกติ
• ตัวเหลืองตาเหลือง ในกรณีที่ฝีมีขนาดใหญ่จนกดทับท่อน้ำดี

หากมีไข้สูงติดต่อกันหลายวันร่วมกับอาการปวดท้องด้านขวาบน ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโดยไม่ควรปล่อยไว้นาน เพราะอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ

แนวทางการวินิจฉัยฝีในตับ

แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย ร่วมกับการตรวจเลือดเพื่อดูค่าการทำงานของตับและสัญญาณของการติดเชื้อในร่างกาย จากนั้นจะใช้การตรวจภาพถ่ายทางรังสี เช่น อัลตราซาวด์ช่องท้องหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อยืนยันตำแหน่งและขนาดของฝี ในบางกรณีแพทย์อาจเจาะดูดหนองจากฝีเพื่อส่งตรวจหาชนิดของเชื้อที่ก่อโรค ซึ่งช่วยให้เลือกใช้ยาปฏิชีวนะได้ตรงจุดมากขึ้น

ฝีในตับรักษาได้ไหม

ฝีในตับสามารถดูแลให้ดีขึ้นได้หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆ แนวทางหลักมีดังนี้

1. การดูแลด้วยยาปฏิชีวนะ

กรณีที่ฝีมีขนาดเล็ก แพทย์อาจเลือกให้ยาปฏิชีวนะชนิดฉีดหรือรับประทานเป็นระยะเวลาต่อเนื่อง เพื่อควบคุมการติดเชื้อและให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึมหนองที่เหลือไปเอง กรณีฝีจากอะมีบาก็มียาเฉพาะที่ใช้กำจัดเชื้อได้ผลดี

2. การเจาะระบายหนองผ่านผิวหนัง

หากฝีมีขนาดใหญ่กว่า 5 เซนติเมตร แพทย์มักพิจารณาเจาะระบายหนองออกโดยใช้เข็มหรือใส่ท่อระบายผ่านผิวหนังภายใต้การนำทางด้วยอัลตราซาวด์ ร่วมกับการให้ยาปฏิชีวนะควบคู่กันไป วิธีนี้ช่วยลดปริมาณเชื้อและหนองในตับได้ดี

3. การผ่าตัด

บางกรณีที่ฝีมีขนาดใหญ่มาก มีหลายก้อน หรือการเจาะระบายไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อระบายหนองและรักษาสาเหตุที่ทำให้เกิดฝี เช่น การผ่าตัดแก้ไขภาวะอุดตันของท่อน้ำดีร่วมด้วย

ระยะเวลาการดูแลรักษาแตกต่างกันไปในแต่ละราย ขึ้นอยู่กับขนาดของฝี ชนิดของเชื้อ และการตอบสนองของผู้ป่วยแต่ละคน โดยทั่วไปการดูแลรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ต่อเนื่อง

*อาการและผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

ฝีในตับอันตรายแค่ไหน

หากไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างทันท่วงที ฝีในตับสามารถก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้หลายอย่าง เช่น ฝีแตกและหนองไหลเข้าสู่ช่องท้อง ทำให้เกิดภาวะเยื่อบุช่องท้องอักเสบซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ การติดเชื้อในกระแสเลือดที่อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนลุกลามไปยังอวัยวะใกล้เคียง ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนทางเดินหายใจ ด้วยเหตุนี้การพบแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการสงสัยจึงมีความสำคัญมาก เพราะยิ่งวินิจฉัยและรักษาได้เร็วเท่าไหร่ โอกาสหายและความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนก็ยิ่งลดลงเท่านั้น

แนวทางป้องกันฝีในตับ

แม้ฝีในตับจะป้องกันไม่ได้ทั้งหมด แต่การดูแลสุขภาพสามารถลดความเสี่ยงได้ ผู้ที่มีโรคเบาหวานควรควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโดยรวม การรับประทานอาหารที่ปรุงสุกและดื่มน้ำสะอาดช่วยลดโอกาสรับเชื้ออะมีบาเข้าสู่ร่างกาย และหากมีปัญหาเกี่ยวกับนิ่วในถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดี ควรได้รับการดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อลดความเสี่ยงต่อการอุดตันและติดเชื้อในอนาคต

ฝีในตับเป็นภาวะที่ฟังดูน่ากลัว แต่หากสังเกตอาการผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรกๆ และเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างเหมาะสม โอกาสในการดูแลรักษาให้หายเป็นปกติมีสูงมาก ทั้งนี้อาการ ความรุนแรง และแนวทางการดูแลอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลตามสภาพร่างกายและโรคประจำตัว จึงควรได้รับการประเมินและวางแผนการดูแลรักษาจากแพทย์โดยตรง

*การตรวจรักษาหรือทำหัตถการมีความเสี่ยงของการไม่ได้ผลลัพธ์ หรืออาจเกิดอันตรายและเกิดผลข้างเคียงได้ ควรศึกษาข้อมูลและปรึกษาแพทย์ก่อนรับบริการ

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมติดต่อ LINE Official: @Srisukho

โรงพยาบาลศรีสุโข พิจิตร

ที่อยู่: 22/29 ถนนสระหลวง ตำบลในเมือง อำเภอเมืองพิจิตร จังหวัดพิจิตร 6600
เบอร์โทรศัพท์: 056 612 377
สายด่วน: 063 339 3654
LINE Official: @Srisukho
เว็บไซต์: srisukho.co.th