แพ้ท้องแทนเมียมีจริงไหม? อาการเป็นยังไง? ทำไมถึงเป็นแทนได้?

หลายคนเคยได้ยินเรื่องเล่าว่าสามีบางคนมีอาการคลื่นไส้ น้ำหนักขึ้น หรือปวดท้องในช่วงที่ภรรยาตั้งครรภ์ ทั้งที่ตัวเองไม่ได้ท้อง คำถามที่ตามมาคือ เรื่องนี้เป็นแค่ความบังเอิญ หรือมีคำอธิบายทางการแพทย์รองรับจริง คำตอบคือ ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า Couvade Syndrome และมีการศึกษาวิจัยรองรับมานานหลายทศวรรษ

Couvade Syndrome คืออะไร?

ภาวะนี้มีชื่อเรียกว่า Couvade Syndrome หรือบางครั้งเรียกว่า Sympathetic Pregnancy มาจากคำภาษาฝรั่งเศส “couver” ที่แปลว่า การฟักไข่หรือกกไข่ ใช้อธิบายอาการที่ฝ่ายชายมีอาการคล้ายคลึงกับภรรยาที่ตั้งครรภ์ ทั้งที่ตัวเองไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาแบบหญิงตั้งครรภ์

ภาวะนี้ไม่ได้ถูกจัดเป็นโรคทางจิตเวชอย่างเป็นทางการในคู่มือการวินิจฉัยโรคทางจิตเวช (DSM) แต่ถูกบันทึกไว้ในงานวิจัยทางการแพทย์และมานุษยวิทยามาตั้งแต่ช่วงปลายศตวรรษที่ 19

อาการของ Couvade Syndrome มีอะไรบ้าง?

อาการที่พบในผู้ชายที่มีภาวะนี้มีความหลากหลาย และมักเริ่มปรากฏในช่วงเดียวกับที่ภรรยามีอาการแพ้ท้อง หรือใกล้เคียงกับช่วงคลอด

อาการทางกาย

• คลื่นไส้ อาเจียน คล้ายอาการแพ้ท้อง
• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น
• ปวดท้อง ท้องอืด หรือรู้สึกไม่สบายในช่องท้อง
• ปวดหลัง
• เปลี่ยนแปลงความอยากอาหาร บางคนอยากอาหารแปลก ๆ คล้ายกับภรรยา
• เหนื่อยล้า อ่อนเพลียง่ายกว่าปกติ
• ปวดศีรษะ
• นอนไม่หลับ หรือรูปแบบการนอนเปลี่ยนไป
• ตะคริว

อาการทางจิตใจและอารมณ์

• วิตกกังวลเกี่ยวกับการเป็นพ่อ
• อารมณ์แปรปรวนง่ายกว่าปกติ
• รู้สึกกระวนกระวายหรือเครียดมากขึ้นเมื่อใกล้วันคลอด

อาการเหล่านี้มักไม่รุนแรงถึงขั้นต้องเข้ารักษาในโรงพยาบาล และส่วนใหญ่หายไปเองหลังภรรยาคลอดบุตร

งานวิจัยพบอะไรเกี่ยวกับ Couvade Syndrome

มีการศึกษาที่พยายามวัดความชุกของภาวะนี้ในกลุ่มพ่อที่กำลังจะมีบุตร ผลการศึกษาแตกต่างกันไปตามแต่ละงานวิจัยและกลุ่มประชากรที่ศึกษา บางการศึกษาพบว่าพ่อที่กำลังตั้งครรภ์มีอาการคล้ายแพ้ท้องในสัดส่วนที่น่าสนใจ ขณะที่บางการศึกษารายงานตัวเลขที่แตกต่างออกไปอย่างมาก ความหลากหลายของผลการศึกษาสะท้อนว่าวิธีการวัดและกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในแต่ละงานวิจัยมีผลต่อตัวเลขที่ได้

สิ่งที่งานวิจัยส่วนใหญ่เห็นตรงกันคือ ภาวะนี้พบได้จริง ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเล่าปากต่อปาก และมีรูปแบบอาการที่ค่อนข้างสอดคล้องกันในแต่ละวัฒนธรรม แม้บริบททางสังคมจะแตกต่างกัน

ทำไมผู้ชายถึงมีอาการแบบนี้ได้ คำอธิบายที่เป็นไปได้

นักวิจัยเสนอคำอธิบายหลายแนวทางที่อาจทำงานร่วมกัน ไม่ใช่สาเหตุเดียวที่อธิบายได้ทั้งหมด

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

งานวิจัยบางชิ้นพบว่าระดับฮอร์โมนในผู้ชายที่กำลังจะเป็นพ่อมีการเปลี่ยนแปลงจริง โดยเฉพาะฮอร์โมน Prolactin ที่อาจเพิ่มขึ้น และฮอร์โมน Testosterone ที่อาจลดลงในช่วงใกล้คลอดและหลังคลอด การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เชื่อมโยงกับพฤติกรรมการดูแลและความผูกพันต่อบุตร ซึ่งอาจส่งผลทางกายภาพร่วมด้วย

ความเห็นอกเห็นใจในระดับสูง

ผู้ชายที่มีความผูกพันใกล้ชิดกับภรรยาและมีความเห็นอกเห็นใจในระดับสูง อาจมีความไวต่อสัญญาณความไม่สบายของภรรยามากกว่าคนทั่วไป จนแสดงออกมาเป็นอาการทางกายของตัวเอง

ความเครียดและความวิตกกังวล

การเป็นพ่อครั้งแรกหรือความกังวลเกี่ยวกับความรับผิดชอบใหม่ที่กำลังจะเกิดขึ้น อาจกระตุ้นให้เกิดอาการทางกายที่สัมพันธ์กับความเครียด เช่น ปวดท้อง คลื่นไส้ หรือนอนไม่หลับ

กลไกทางจิตร่างกาย (Psychosomatic Mechanism)

เป็นแนวคิดที่อธิบายว่าจิตใจสามารถส่งผลต่อร่างกายได้จริง เมื่อผู้ชายจดจ่อกับการตั้งครรภ์ของภรรยาอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง สมองอาจตีความสัญญาณบางอย่างผิดไป จนเกิดอาการทางกายที่คล้ายคลึงกับสิ่งที่ภรรยากำลังเผชิญ

ปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม

ในบางวัฒนธรรม มีธรรมเนียมปฏิบัติที่ให้พ่อแสดงอาการคล้ายการคลอดหรือเข้าร่วมพิธีกรรมบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์ของภรรยาอย่างเป็นทางการ นักมานุษยวิทยามองว่าธรรมเนียมเหล่านี้อาจมีส่วนเสริมให้เกิดการแสดงอาการในเชิงสังคมและจิตใจร่วมด้วย

Couvade Syndrome ต่างจากการล้อเลียนหรือแสร้งทำอย่างไร?

สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจคือ อาการเหล่านี้ไม่ใช่การแสร้งทำหรือเรียกร้องความสนใจ ผู้ที่มีภาวะนี้มักไม่รู้ตัวว่าอาการที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์ของภรรยา และบางคนรู้สึกสับสนหรือกังวลกับอาการของตัวเองด้วยซ้ำ เพราะคิดว่าตนเองป่วยจากสาเหตุอื่น

ความแตกต่างสำคัญคือ อาการของ Couvade Syndrome เป็นการตอบสนองที่ไม่ได้ตั้งใจ ไม่ใช่การกระทำที่จงใจแสดงออกเพื่อให้คนอื่นเห็น

ต้องพบแพทย์ไหม และอาการนี้หายเองได้หรือเปล่า?

ในกรณีส่วนใหญ่ อาการของ Couvade Syndrome ไม่รุนแรงและหายไปเองหลังจากภรรยาคลอดบุตร ไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษาเฉพาะ

อย่างไรก็ตาม หากอาการรุนแรงจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น น้ำหนักขึ้นมากเกินไป นอนไม่หลับต่อเนื่องเป็นเวลานาน หรือมีความวิตกกังวลรุนแรงจนส่งผลต่อสุขภาพจิต ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อรับการประเมินเพิ่มเติม เนื่องจากอาการที่รุนแรงอาจสัมพันธ์กับความเครียดหรือความวิตกกังวลที่ต้องได้รับการดูแลโดยตรง

ภรรยาควรรับมือกับสามีที่มีอาการนี้อย่างไร?

ความเข้าใจและการพูดคุยกันอย่างเปิดเผยเป็นสิ่งสำคัญ การรับรู้ว่าอาการนี้มีคำอธิบายทางการแพทย์รองรับ ช่วยลดความสับสนหรือความกังวลใจของทั้งสองฝ่ายได้

แพ้ท้องแทนเมียมีจริง และมีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า Couvade Syndrome ซึ่งได้รับการศึกษามาอย่างต่อเนื่อง อาการที่เกิดขึ้นเป็นผลจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ความเห็นอกเห็นใจ ความเครียด และปัจจัยทางสังคมวัฒนธรรมที่ทำงานร่วมกัน

แม้อาการส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายไปเองหลังคลอด แต่การเข้าใจว่าปรากฏการณ์นี้มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์รองรับ ช่วยให้ทั้งคู่รับมือกับช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญนี้ไปด้วยกันได้อย่างเข้าใจมากขึ้น

ติดต่อจองคิวปรึกษาแพทย์ หรือ สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมติดต่อ LINE Official: @Srisukho

โรงพยาบาลศรีสุโข พิจิตร

ที่อยู่: 22/29 ถนนสระหลวง ตำบลในเมือง อำเภอเมืองพิจิตร จังหวัดพิจิตร 6600
เบอร์โทรศัพท์: 056 612 377
สายด่วน: 063 339 3654
LINE Official: @Srisukho
เว็บไซต์: srisukho.co.th